Bài 38: Xét người:

- Một người được được mọi người ưa, và một người bị mọi người ghét chưa đúng hẳn đó là người thực tốt hoặc thực xấu.

- Một người được mọi người ưa phải có một tình cảm đặc biệt nào đó mới có thể làm vừa lòng tất cả mọi hạng tốt xấu trong cộng đồng. Đây có thể là hạng thánh thiện, hoặc cũng có thể hang ba phải. Nhược điểm của hang ba phải là thờ ơ trước hành động bất lương nào đó hay đứng trước một sự áp bức nào đó chứng kiến họ cũng làm ngơ, trong xã hội gồm nhừng người như thế thì lắm tệ nạn, lắm kẻ mạnh hiếp yếu, giàu lấn nghèo. Vậy người được mọi người ưa chưa hẳn là tốt, mà khi được mọi người tốt ưa mới đúng là người tốt.

- Một người người bị mọi người ghét chưa hẳn là xấu. Nếu ta nói rằng người đó rât xấu nên bị mọi người ghét là không đúng vì trong cộng đồng bao giờ cũng có bọn xấu ưa nhau. Lại bảo rằng người đó rất tốt vượt trên mọi người nên bị ghét là phi lý vì có bao giờ mọi người điều ghét một người tốt tuyệt vời? Nên có thể nói những người xấu trong làng điều ghét mới đúng là người thực xấu. Vì tính tình thô bạo và hành vi bất thiện của anh ta còn nặng nề thâm độc hơn cả nhóm xấu kia. Vậy ta phải thừa nhận rằng được mọi người ưa chưa hẳn là người tốt, bị mọi người ghét chưa hẳn là xấu. Muốn hiểu đúng về một con người ta phải xét xem tính tốt xấu tương đối và tuyệt đối của anh ta với những tương quan trong xã hội mà anh ta sống. Và lưu ý thẩm định chỉ mang tính chất tương đối.

Chưởng môn